Traditioneel stellen

1. Waarom?

Traditioneel stellen betekent dat de metselaar de kozijnen tijdens het opmetselen van de wanden op hun definitieve plek zet en direct inmetselt met ankers. Dit is de oude, beproefde methode die nog steeds veel gebruikt wordt bij houten kozijnen in metselwerkgevels. Voordeel is dat het kozijn direct waterdicht en luchtdicht in het metselwerk zit, met een sterke verbinding via muurankers. Nadeel is dat het kozijn kwetsbaar is tijdens de bouw (krassen, cementvlekken, beschadiging bij vorst) en dat de metselaar heel precies moet werken — het kozijn is de mal. Traditioneel stellen vraagt vakmanschap en goede coördinatie met andere ploegen. In moderne bouw wordt vaker gekozen voor stelkozijnen, maar traditioneel is bij renovatie of individuele bouw nog dominant.

2. Wanneer / in welke fase?

Traditioneel stellen gebeurt tijdens het opmetselen van de dragende wanden op de begane grond en verdieping, na het uitzetten van de profielen en na het aanleveren van de kozijnen. Volgorde per kozijn: (1) metsel op tot onderdorpelhoogte; (2) plaats onderdorpel op mortel en waterpas stellen; (3) plaats stijlen loodrecht en schoor ze tegen de wand tot ze inmetseld zijn; (4) metsel de wanden naast het kozijn op, plaats muurankers om de 4 lagen; (5) plaats de latei op de juiste hoogte; (6) metsel verder tot bovenkant kozijn. Bescherm het kozijn tijdens metselen met folie of platen. Nooit stellen bij vorst (mortel bindt niet) of hevige regen (waterintrede in kozijnverbinding).

3. Wat gaan we doen?

Dit heb je nodig:

• Houten kozijn + kozijnpootjes
• Panlatten (schoren), stelwaterpas, meetlint
• Kozijnankers (min 5 per zijstijl), schroeven, schroefmachine
• Folie of tape ter bescherming

Fase 1 — Positie

1. Kijk op de tekening waar het kozijn komt en teken dat af op de fundering
2. Schrijf meterpeil af op de pootjes én op het kozijn

Fase 2 — Plaatsen en stellen 3. Zet het kozijn op de pootjes (met twee personen!) 4. Leg de meterpeil-strepen op elkaar: het kozijn staat nu op hoogte 5. Stel de onderdorpel waterpas 6. Stel beide zijstijlen loodrecht 7. Meet beide diagonalen

✅ Controle: beide diagonalen precies even lang. Anders staat het kozijn verdraaid.

Fase 3 — Schoren 8. Zet aan beide kanten een panlat schuin naar de grond en schroef vast 9. Controleer nogmaals waterpas, loodrecht en diagonalen

Fase 4 — Inmetselen 10. Plak het kozijn af met folie tegen mortelspatten 11. Metsel om de 4 à 5 lagen een kozijnanker mee (min 5 per zijstijl) 12. Controleer tijdens het metselen regelmatig loodrecht 13. Schoren pas weg na minimaal 2 dagen uitharden

✅ Eindcontrole: kozijn muurvast, loodrecht, waterpas, diagonalen nog gelijk.

4. Veiligheid

5. Conclusie

Nauwkeurig stelwerk en stevige schoring zijn essentieel.

6. Woordenlijst